Love For Family, Fiends, and Books

Love For Family, Fiends, and Books

by
Aleksandra Ziolkowska-Boehm

Hamilton Books, An Imprint of Rowman  and Littlefield,
Lanham, Boulder, New York, Toronto, Plymouth,UK
2015

ISBN 978-0-7618-6568-1 • Paperback • May 2015 •

978-0-7618-6569-8 • eBook • June 2015 • 

353 pages
Index

https://rowman.com/ISBN/9780761865698/Love-for-Family-Friends-and-Books

http://www.amazon.com/Family-Friends-Books-Aleksandra-Ziolkowska-Boehm/dp/0761865683

http://www.warwicks.com/search/author/%22Ziolkowska-Boehm%2C%20Aleksandra%22

http://www.booksamillion.com/p/Love-Family-Friends-Books/Aleksandra-Ziolkowska-Boehm/9780761865681

http://www.lehmanns.de/shop/geisteswissenschaften/31684888-9780761865681-love-for-family-friends-and-books
https://www.amazon.com/review/R1OMN6GDWYJ4XG/ref=pe_1098610_137716200_cm_rv_eml_rv0_rv
https://openlibrary.org/books/OL25675471M/Love_for_Family_Friends_and_Books

An autobiography unlike other literary forms shows the ego of an author. Aleksandra Ziolkowska-Boehm’s ego is delicate, fascinating, and courageous. Some fragments are almost like a movie with interesting dialog, compelling moments, and realistic characters.

Vividly portrayed are dedicated and devoted parents who instilled a love for reading and books that formed the foundation for her career. Detailed descriptions of coping with the rigors of achieving an advanced education, career start, and caring, rearing and devoting love to a young son are outstanding


REVIEWS:

Aleksandra Ziolkowska Boehm, emerges in this fascinating book as a complex, questing Polish/Canadian/American individual. She draws us, like threads through a tapestry, into the contrasting worlds of both Polish and American writers, musicians, journalists and artists and gives us unique glimpses into the minds of high officials and behind the scene views of Polish and American drama. Amusing, seemingly trivial, matters are interwoven with magical moments of significant value.
Aleksandra writes with moving honesty and candor about herself. She gives the reader a total sense of being right there with her—as she movingly recalls her childhood and formative years in Poland. As a student her destiny is interwoven with the great Polish writer Melchior Wańkowicz and his enlightened circle. We watch her growing and changing as she bonds with her son and beloved animals, as she travels around the planet, falls in love, marries an adventurous American and sympathetically evaluates her split worlds. Romantic, loving, strong, brilliant and intently responsive—this is Aleksandra, whose wise perceptions, struggles, failures and achievements illuminate and inspire us through this powerful and beautifully written book.
— Audrey Ronning Topping, American Publisher's 2013 Prose Award winner author

Through Aleksandra Ziolkowska-Boehm’s award-winning writings about Poles, Americans and Canadians and her personal visits, she has become an excellent ambassador for all three countries. The author's writings have motivated many Canadian citizens to rediscover their Polish roots.
— Jesse Flis, member of Canadian Parliament for fourteen years

Ziolkowska’s storytelling talents are on full display. This is more than an autobiography. Through the storyteller’s art, her talent becomes a lens for larger events, as well as her own life: from Warsaw to the Crazy Horse memorial that members of her family are carving in South Dakota, from Zbigniew Brzeziñski to Pope John Paul II.
— Bruce E. Johansen, Jacob J. Isaacson University Research Professor, communication and Native American studies, University of Nebraska at Omaha
*

"A good book to read by the fireplace, with a cup of tea in hand".

Sarmatian Review, January 2016

*

“In her autobiography, Love for Family, Friends, and Books, Aleksandra Ziolkowska-Boehm recounts the major events in her life starting in Poland and winding through England, Canada, and finally the United States. Using the unique literary device of forgoing the narrative structure, Ziolkowska-Boehm instead relates memories by drifting from topic to topic highlighting the important experiences of her life.

Born in Łódź, to a family that emphasized reading and education, Aleksandra seemed destined to be an academic and writer. Indeed, even after giving birth to her son in 1969 she still continued on with her studies at the University of Łódź to earn her Master’s degree. For her Master’s thesis she chose Melchior Wańkowicz as her topic as her father had a substantial collection of his books. After his interview, Wańkowicz asked to see Aleksandra’s thesis so far. He was so impressed by her analysis of his works that he hired her as his research assistant. Under his tutelage, Ziolkowska-Boehm launched her writing career.

Her academic and writing career has led her on path across the globe. At one point she lived in Toronto, Canada, having accepted three writing scholarships before finally settling in the United States where she lives now.”

Mary Lanham, POLISH AMERICAN JOURNAL, January 28, 2016

*

COMMENTS:

As we move through life there are many people and experiences and memories that touch our lives and leave lasting impressions that shape our lives forever.

How wonderful that you have been able to put your rich life experiences down on paper.

-Marina Glista, Mississauga, Canada

.

You have written extensively about other people praising their contributions to life and country. It was time to share yourself, family and friends with your readers.

-Jesse Flis, Toronto, Canada

.

What a nicely illustrated and very personal book - which I am happy to have. You have done a nice job recording the high points and the joy point of your life.

-Zbigniew Brzezinski, Washington, D.C. X

*

Aleksandra, I am reading your book “Love for Family, Friends and Books” - so interesting to read about your life in Poland, a lovely family; you were lucky to come out of the motorcycle accident. Your book is fascinating, from the heart! Not everyone has the interesting life you have had. I enjoyed reading your book very much especially as I know you, I feel I know you even better now. I had not realized you were so involved in so many ways and the interesting experiences you have had. The Polish Literary groups seem much more educated and dedicated than the U.S. Also Tomek’s education more intense. You must have admired the writer Wankowicz a great deal and he chose and put his trust in you, very touching and rewarding as from reading he sounded somewhat pompous and austere to people. I did have a hard time with all the Polish names not being familiar to me. I am so impressed with all the people you knew and worked with, also the beautiful places you have travelled to, I don’t know why you thought it was nice coming out here to us. Your stories of experiences with family, friends and the close connection to Tomek are very heart warming, and of course Norman coming in to your life.. Margaret Ackerman, New Alexandria, Pennsylvania, 30 October 2020

OTHERS

Some fragments are almost like a movie with interesting dialog, compelling moments and realistic characters.
The autobiography presents the author’s recollections of her childhood, school and university years, travels abroad, and contacts and meetings with recognized people of achievement in the fields of writing, art, theater and politics.

The book clearly demonstrates the author’s ability to write openly about personal matters, family and socializing among the intelligentsia.

Polish life, immigrant stories and impressions and experiences of life in Canada and the United States are supplemented by keen observations of European, Canadian and American cultures. The many family, friends and acquaintances of the author become personal to the reader. But most intriguing of them is the famed Polish writer Melchior Wankowicz whose influence and mentoring are acknowledged, deeply appreciated, praised and never forgotten by the author.

John Knowles, amazon.com March 3, 2018

https://www.amazon.com/review/R1OMN6GDWYJ4XG/ref=pe_1098610_137716200_cm_rv_eml_rv0_rv

*

An autobiography unlike other literary forms shows the ego of an author. Aleksandra Ziolkowska-Boehm’s ego is delicate, fascinating, and courageous. Some fragments are almost like a movie with interesting dialog, compelling moments, and realistic characters.
Vividly portrayed are dedicated and devoted parents who instilled a love for reading and books that formed the foundation for her career. Detailed descriptions of coping with the rigors of achieving an advanced education, career start, and caring, rearing and devoting love to a young son are outstanding.

https://books.google.com/books/about/Love_for_Family_Friends_and_Books.html?id=NNFbCQAAQBAJ

*

I found many interesting fragments that moved me and gave thoughts to think.

Lee Wilson, Wheaton, Illinois

https://books.google.com/books?id=NNFbCQAAQBAJ

*

 

 

Order Wielkiego Konstantyna Ordo Constantini Magni

Order Wielkiego Konstantyna

Ordo Constantini Magni, Toronto, Canada 1981

Royal Canadian Militari Institute
Toronto, Ontario, Canada

„Kawalerowie Konstańscy są organizacją rycerską, podobną do Kawalerów Maltańskich. Tradycja orderu sięga 314 roku po Chrystusie i czasów Konstantyna Wielkiego. Jestesmy organizacją charytatywną, ofiarowujemy stypendia studentom z dziedziny sztuki, muzyki, literatury itp. Stypendia są dosć skromne, o czym Pani wie – otrzymała je Pani także. Opiekunem moralnym jest patriarcha w Aleksandrii, a główne biuro miesci się obecnie w Findandii. Mamy grupy na całym swiecie.” (str.32)

Aleksandra Ziółkowska-Boehm, „Korzenie są polskie”. Rozdział: „Dobre imię polskich inżynierów –Zdzisław Przygoda z Toronto, Polska Oficyna Wydawnicza „BGW”, Warszawa 1992, ISBN 83-7066-406-7

" The Constantinian Knights are a chivalric organization similar to the Knights of Malta. The traditions of the order go back to 314 A.D. and the times of Constantin the Great. We are a charity organization offering scholarships for students in the fields of art, mu­sic and literature. The scholarships are modest, as you well know, having been a recipient yourself. Spiritual guidance and support is provided by the Patriarch of Alexandria. The central office of the order is now in Finland. There are several branches throughout the world”. (pg. 155)

 Aleksandra Ziółkowska-Boehm, „The Roost Are Polish”. Chapter: Zdzislaw Przygoda the Reputable Name Among Polish Engineers, Toronto 2004, ISBN 0-920517-05-6

Dreams and Reality Polish Canadian Identities

ALEKSANDRA   ZIÓŁKOWSKA

DREAMS AND REALITY Polish Canadian Identities

Toronto 1984

ISBN 0-9691756-0-4

(...)I was delighted also to receive the books, and I have already started reading my copy. It is written with genuine feeling for the very special circumstances that the Polish immigrants encountered upon setting in Canada and I’m certain that it will give the Polish reader a new appreciation of what the Polish settlers have accomplished. Needless to say, I was particularly gratified by the chapter regarding my father.

I would be happy to send you copies of my most recent books, provided there was some way of making certain that they reach you. If you have a suggestion, please let me know.

With kind regards,

Zbigniew Brzezinski, January 5, 1987, Washington, DC USA

„Here is another important addition to the history of the human side of immigration to Canada. This book by Aleksandra Ziolkowska, translated by Wojtek Stelmaszynski, contains 31 narratives about Polish immigrants in Canada. The stories depict the difficult beginnings of these immigrants, some ending in disappointment, some leading to an outstanding success. All the profiles in this volume describe real people and actual events. The author’s goal is to give a true cross-section, an honest representation of attitudes, personalities, careers and ways of thinking”.

George Bonavia, Books Noted For You, NORTHERN MOSAIC. Dec-Feb., 1985

„In her 1984 short-story collection „Dreams & Reality” Polish Canadian Identities”, published in Polish as „Kanada, Kanada”, Aleksandra Ziolkowska-Boehm chronicles the daily struggles of postwar Polish immigrants in Canada. With characters such as Maciej, a recently arrived laborer in Canada, who finds himself employed by a miserly farmer who refuses to take him to the doctor after he injures his arm, and Stefan, a shoe factory janitor, who gives his address to an ill-mannered priest in hopes of getting a job at the parish’s Polish school, only to receive Sunday offering envelopes instead, the stories capture the daily tempests weathered by many postwar displaced-persons. With a well-trained eye and concise writing style, Ziolkowska-Boehm, a recipient of the Kontrasty and Zloty Exlibris awards, allows the reader to experience the uncertainty, joy, and discrimination endured by the masses of twentieth-century Polish immigrants to North America”.

Charles R.Kaczynski, THE POLISH REVIEW, New York, No 4, 2004.

“Information concerning cultural maintenance is provided in William Makoski "The Polish People in Canada: A Visual History " (Montreal, 1987), which also includes an extensive bibliography of commemorative publications on the cultural life of Polish Canadians. Anna Zurakowska, ed., "The Proud Inheritance Ontario's Kaszuby" (Ottawa, 1991) describes the oldest surviving Polish rural settlement in Canada. Polish identities are the topic of an article by Henry Radecki ,"Ethnic Identities in Contexts,", "Laurentian University Review, vol 13, no 1(1980), while Aleksandra Ziolkowska presents thirty-one individual views of self-identity in "DREAMS AND REALITY: POLISH CANADIANS IDENTITIES" (Toronto, 1984).”  ENCYCLOPEDIA OF CANADA'S PEOPLES by Paul R. Magocsi, Multicultural History Society of Ontario, University of Toronto Press, 1999, pg 1075, ISBN 0-8020-2938-8

INTERNET

Talent of observations, August 12, 2001

Reviewer: A reader from Toronto, Canada

The book is written beautifully and I learned about my fellows Polish immigrants a lot. I can be proud of them. It is written with genuine talent of observation, showing interesting details, thoughtful thoughts, impressions. I recommend the book for everyone who wants to immigrate, not to scare him/her, but to appreciate the circumstances the others had to go through. This book helps to appreciate the new adopted country, and... to love the old country - Poland.

Very touching and true stories!, January 13, 2001

Reviewer: Michael Kopacky (see more about me) from Washington, D.C. USA

The talented writer shows her interest in Polish immigrants to Canada - their life and struggles, their hopes and disappointments. It shows the achievement and happiness they found in a new country and a new environment. The book is true, touching and very well written. The original title in English "Dreams and Reality".

LETTERS

“I have read over 100 pages of “Dreams and Reality” finding it interesting and absorbing. The personal stories and opinions of the characters make it worthwhile reading (…)

Erik Boehm, November 11, Layton, Utah

Aleksandra’s book is very interesting and I like the fairness of her reports. One gets very good an impression about the difficulties and the life as it was at that time. Many people nowadays could learn from the ones who had to rebuild their existence in a foreign country”.

Christa Kraft, 5 December 1994, Bad Kissengen, Germany

FRAGMENTS WERE PUBLISHED IN:

*GOOD NEWS (Miami)1997, “Down the Farm” str. 71-73, In English

*LANGUAGE BRIDGES (Richardson, Texas) In English, Summer 1992, pg. 17-20

*NORDOST-ARCHIV VIII/ 1999. Luneburg 2001, Germany str.765-787

(In German)

Polski Uniwersytet Ludowy Filadelfia

Polish People's University, Philadelphia, Pennsylvania

King i Królik Joanna Sokolowska-Gwizdka wywiad

KING I KRÓLIK

KORESPONDENCJA ZOFII I MELCHIORA WAŃKOWICZÓW.

Joanna Sokołowska-Gwizdka - wywiad

"King i Królik”
- powrót Melchiora Wańkowicza

Rozmowa z Aleksandrą Ziółkowską–Boehm

Joanna Sokołowska-Gwizdka - Uważana jest Pani za znawczynię twórczości Wańkowicza, pisarz stał się Pani „wizytówką twórczą”. I mimo, że porusza Pani w swoich książkach różne tematy, takie jak np. wątki historyczne („Z miejsca na miejsce: W cieniu legendy Hubala”), własne życie („Ulica Żółwiego Strumienia”, która doczekała się właśnie drugiego wydania), opowieści o ciekawych ludziach, Polonii kanadyjskiej i amerykańskiej, Indianach, czy ... kotach („Podróże z moją kotką” też mają nowe wydanie), to w tym niemałym już Pani dorobku twórczym dużą i ważną część ciagle stanowią książki poświęconych tematyce Wańkowicza. Czy mogłaby by Pani je przywołać i przypomnieć, dlaczego zajmuje się Pani tym pisarzem?

Aleksandra Ziółkowska-Boehm - Pracowałam jako sekretarka, asystentka i osoba zbierająca materiały do pracy pisarskiej dla Melchiora Wańkowicza, w czasie ostatnich jego dwóch lat życia. Pisarz zadedykował mi swoją ostatnią książkę ( - konkretnie drugi tom „Karafki La Fontaine’a”, a dedykacja brzmi: ”Mojej sekretarce Aleksandrze Ziółkowskiej, bez której oddanego współpracownictwa zapewne byłaby to znacznie gorsza książka” – przyp. J.SG), zapisał mi też w testamencie swoje archiwum. Jest ono dotychczas w moim posiadaniu, część tzw. bibliofilską przekazałam do wrocławskiego Ossolineum, a pamiątkową do Muzeum Literatury w Warszawie, gdzie jako stała ekspozycja znajduje się gabinet Wańkowicza. Po śmierci pisarza, jako 25-letnia dziewczyna, opublikowałam książkę „Blisko Wańkowicza” (Wyd.Lit.1975,1978,1988), która cieszyła się ogromną popularnością, miała trzy wydania i osiągnęła 100 tysięczny nakład. Kolejno na Uniwersytecie Warszawskim obroniłam pracę doktorską na temat Wańkowicza, napisałam książki „Na tropach Wańkowicza” (miała dwa wydania) i „Proces Melchiora Wańkowicza 1964 roku”. Pisałam i piszę inne książki, o innej tematyce, ale zawsze pozostałam wierna tematowi Wańkowicza. Nadzorowałam serię „Dzieła wybrane” i pod moim kierunkiem ukazały się „Dzieła wszystkie Wańkowicza”. Seria jednak została przerwana, gdyż wydawnictwo zaczęło mieć kłopoty i przestało istnieć na rynku. Opracowałam do druku, napisałam wstęp i przypisy do „Reportaży zagranicznych” pisarza (Wyd. Lit. 1981), do jego korespondencji z córką Krystyną (Wyd. Twój Styl, 1992), z Jerzym Giedroyciem (seria „Archiwum Kultury”, Wyd. Czytelnik 2000). W prasie opublikowałam listy z Marią Dąbrowską, Czesławem Miłoszem, Catem Mackiewiczem), jak i wiele artykułów ogólnych na jego temat. Łącznie z esejem drukowanym w dwóch dużych odcinkach w angielskojęzycznym wspaniałym naukowym nowojorskim kwartalniku „The Polish Review”, który także zamieścił wybór listów Wańkowicza do żony.

JSG - Dlaczego korespondencja Melchiora Wańkowicza z żoną Zofią, została wydana dopiero teraz, w 30 lat po śmierci pisarza?

AZB –Szukałam wydawcy przez 15 lat. Podpisywałam umowy kolejno z IW PAX, Wyd. Polonia, Wyd. Prószynski i S-ka. Odkładali, rezygnowali, bankrutowali, przymierzali się do wydania skróconej wersji, mówili, że „Wańkowicz już się tak nie sprzedaje”. I chwała Wydawnictwu Twój Styl, które bez dotacji, bez pomocy, odważyło się na druk – i wydało te dwa tomy przepięknie.

JSG - Jaka jest rozpiętość czasowa tej korespondencji?

AZB - Korespondencję między Zofią i Melchiorem Wańkowiczami otwiera list Melchiora do narzeczonej z 1914 roku. Pierwszy tom obejmuje lata do wybuchu wojny, drugi kończy się na 1968 roku (pani Zofia zmarła w 1969 roku). Publikowane listy stanowią całość zachowanej korespondencji. Przeważająca większość pisana jest ręcznie.

JSG - W listach pisanych ręcznie i to przez tak długi okres czasu, mogą się zdarzyć błędy, przygotowując korespondencję do druku, wiele rzeczy trzeba też ujednolicać. Czy przy opracowywaniu korespondencji Państwa Wańkowiczów do publikacji, dużo musiała Pani wprowadzać zmian?

AZB - Od 1914 roku dwukrotnie w Polsce zmieniano zasady pisowni, sami autorzy listów też dostosowywali swoją pisownię do zmian zachodzących w ciągu lat trwania ich korespondencji. Ogólnie jednak poprawiona została pisownia i ujednolicone zapisy dat, skrótów, itd. Wszystkie te zmiany opisałam w dołączonej Nocie Redakcyjnej. Książkę poprzedza mój wstęp, kończy kalendarium życia i twórczości. I oczywiście jest mnóstwo przypisów.

JSG - Jakie informacje znajdują się w przypisach? Czy długo rozwiązywała Pani różne kryjące się w rękopiśmiennych tekstach „zagadki”?

AZB - Przypisy rosły latami. Niektóre dość wcześnie rozwiązałam, gdyż były encyklopedyczne, do wielu musiałam szukać informacji w przeróżnych publikacjach, do innych trafiałam nieraz przypadkiem. Mam już na ten temat anegdoty. Np. w jednym z listów jest fragment, mówiący o tym, że u generała Sosnkowskiego, nad ranem śniadanie podała „gen. Kuka”. Nie miałam pojęcia, kim była „gen Kuka”, a odręczne pismo Wańkowicza dobrze już znam, nie miałam więc wątpliwości, że tak właśnie napisał. - Może generał Kukiel? - podrzucali mi znajomi. - Jak to, generał Kukiel podał im śniadanie? Aż pewnego dnia moja znajoma spytała – Czy widziałaś, co ta Kuka wygadywała w rozmowie z Kowalskim?... Chodziło o generałową Sosnkowską, z którą wywiady w telewizji przeprowadzał historyk Kowalski. – Jaka Kuka? Co ty powiedziałaś? - Bo tak nazywano panią generałową - powiedziała mi znajoma.
Ostatni przypis dotyczący narzeczonego Tili, córki pisarza, stąd z Ameryki, rozwiązałam 3 miesiące przed oddaniem książki do druku. Odnalazłam w Sarasocie na Florydzie Pawła Jeśmiana, o którym donosiła w listach ojcu i o którego pani Zofia, nie wiedząc, że Tili z nim zerwała, i wyszła za mąż za Jana Erdmana, pytała – Jak się miewa Paweł, mąż Tili?
Poza tym, od ludzi pamiętających starą Warszawę dowiadywałam się różnych adresów, np. gdzie można był oddać futro na przechowanie, itd. W przypisach przywoływałam często fragmenty książek Wańkowicza, aby przybliżyć postać i pokazać, jak ją pisarz utrwalił.

JSG – Korespondencja Melchiora Wańkowicza z żoną jest już kolejnym opublikowanym przez Panią zbiorem listów (po korespondencji Melchiora Wańkowicza z Jerzym Gedroyciem, z córką Krystyną, czy Pani korespondencji z Szymonem Kobylińskim). Jak dalece ważne jest w ogóle publikowanie korespondencji, a w tym przypadku listów Wańkowicza?

AZB - Listy są zazwyczaj najdostępniejszym i najbardziej wiarygodnym materiałem badawczym. Tym bardziej, jeżeli są pisane do osoby bliskiej, przed którą nie trzeba udawać i odgrywać społecznych ról. Publikacja tej korespondencji ma duże znaczenie choćby z tego powodu, że ukazuje pisarza niejako odsłoniętego, nie ukrytego za parawanem, za wyobrażeniem, jakie chciał utrwalić o sobie i jakie propagował na użytek ogółu. W listach do żony, najbliższej mu osoby, nie stosuje auto cenzury, nie ukrywa swoich sadów, opinii. Korespondencja Wańkowicza odsłania nam pisarza, jakiego nie znamy, człowieka trapionego zwątpieniami i trudnościami, ukazuje jego przemyślenia na temat samego procesu kreacji, warsztatu pracy, ujawnia hierarchie towarzyszących mu w życiu wartości. Pokazuje jego ogromną pasję tworzenia, pracy.

JSG – Jaka tematykę obejmują te listy?

AZB – Możemy w nich na przykład prześledzić decyzje pisarza powrotu do Polski (wokół której narosło wiele legend), jego autentyczną walkę z biedą materialną, zarówno przed wojną, jak i na emigracji. Słynny Domeczek na Dziennikarskiej państwo Wańkowiczowie zdecydowali się wynająć, bo nie dawali rady ze spłatami kredytów, sami zamieszkali w wynajętym mieszkaniu przy ulicy Mianowskiego. Bieda nie opuściła go także na emigracji, gdzie pani Zofia w pewnym okresie sprzątała po domach.
JSG - Czy jest tam np. wątek kanadyjski?

AZB - Tak, pojawia się tam wiele razy wątek zarówno kanadyjski, jak i amerykański. Dojrzewanie decyzji powrotu do kraju można prześledzić w listach z 1955 roku, obejmujących okres drugiego – po pięciu latach – objazdu Kanady z odczytami w ośrodkach polonijnych, w celu zebrania materiału do kolejnej książki (Pierwsza „Tworzywo” ukazała się w Nowym Jorku w 1954 roku) poświęconej wychodźstwu polskiemu. Sytuacja, jaką zastał w Kanadzie, była inna od poprzedniej, nie spotkał się ani z dużym oddźwiękiem, ani nawet z zainteresowaniem, co do planów i zamierzeń. Pisał do żony:
”Jeszcze nie wiem, czy będę kontynuował podróż. Sądzę, że będę się pchał, póki się da. Atmosfera jednak, która mnie spotyka, jest nie tyle atmosferą hołdu, ile zniecierpliwienia natręctwem (...). Sądziłem, że po pięciu latach będzie lepiej: ludzie czują się pewnie, poczną wracać do spraw kultury polskiej. Jest jednak inaczej” (3 marca 1955).
I ciekawe zdanie (23 marca 1955):
„Pamiętaj, że jeśli się nie wydźwigniemy tu, to jedyna możność życia aktywnego pozostaje w kraju”.

JSG – King i Królik czyli Melchior i Zofia Wańkowiczowie, stanowią parę literacką utrwaloną w wielu książkach („Ziele na kraterze”, „Atlantyk-Pacyfik”, „Królik i oceany”, „W pępku Ameryki”). Jaka jest pani Zofia?

AZB - Osobowość pani Zofii rysuje się nie mniej wyraziście niż Melchiora, jest ona postacią niezwykłą. Szczególnie wstrząsające są niemal codzienne kartki pisane przez nią w roku 1940-41. W latach II wojny światowej dom Wańkowiczów służył jako schronienie dla zbiegłych jeńców, Anglików i Polaków, z obozów jenieckich. W szeregach patronatu nad więźniami Zofia Wańkowiczowa niosła pomoc uwięzionym na Pawiaku i w obozach koncentracyjnych.
Listy Zofii i Melchiora Wańkowiczów stanowią przykład związku dwojga ludzi, którzy przeszli razem przez życie, ludzi sobie oddanych i otwartych.

JSG – Z książek pisarza znane są także dwie córki państwa Wańkowiczów - Krysia i Tili. Jak je widzą rodzice w korespondencji?

AZB - Obserwujemy oczekiwanie na ich narodziny, ich dzieciństwo. Pani Zofia prowadzi np. „Dzienniczek Krysi” zapisując wszystkie jej powiedzonka, kolejno - dojrzewanie i młodość. Jest to przejmująca saga rodzinna, czy dla innych – „Ziele na kraterze” rozpisane w listach. Jednym z bardziej przejmujących listów jest pisany w roku, w którym Pani Zofia donosi: „Krysia, jak mówiły sanitariuszki i koledzy, zginęła 6 sierpnia, między dziesiątą, a jedenastą rano, w niedzielę, w dzień Przemienienia Pańskiego, na Woli, wraz z całą grupą od granatnika. Kopiemy na Woli i pochowaliśmy wielu jej kolegów, ale tej grupy nie znaleźliśmy dotąd. Rom zginął 1 sierpnia o dziewiątej wieczór na Mokotowie. Bisia widziana w końcu września w gestapo na Szucha, zaginęła bez wieści. Tola Niemcy rozstrzelali pod Skierniewicami, gdy pojechał szukać wiadomości o dzieciach”. A przecież w pierwszym tomie przypatrujemy się jak te dzieci rosną, zarówno Krysia, córka Melchiora i Zofii, jak i Rom i Bisia, syn i córka Tola, brata Melchiora.

JSG - Czy druk tego rodzaju prywatnej korespondencji nie jest rodzajem wścibstwa?

AZB - Niewątpliwie tak, ale w przypadku Melchiora Wańkowicza jest to wścibstwo uzasadnione, mamy bowiem do czynienia z pisarzem, którego życie stanowi pasjonujący reportaż. Jego bohaterem jest sam pisarz przywołujący sens ludzkiej przygody.


JSG - Co na książkę mówi żyjąca rodzina Melchiora Wańkowicza?

AZB - Prawnukowie Wańkowicza (ich matka, Ania Erdman zmarła w ub. roku) wychowani zostali tu, w Stanach Zjednoczonych. Starszy, Dawid, z którym mam od czasu do czasu kontakt, kilka lat temu osiadł w Polsce. Napisał mi, że nie mógł być na warszawskiej promocji w grudniu, bo był za granicą.

JSG - Gdzie i kiedy miała miejsce promocja i jak wyglądała?

AZB – Promocja książki odbyła się 15 grudnia 2004 r., w Wyższej Szkole Dziennikarstwa im. Melchiora Wańkowicza w Warszawie przy ulicy Nowy Świat 58. Największa sala Szkoły wypełniona była po brzegi. Przyszło wielu znakomitych ludzi. Głos zabrał m.in. legendarny mecenas Stanisław Szczuka, obrońca w wielu ważnych procesach (prowadził kiedyś tzw. proces taterników). On był wykonawcą testamentu pisarza. Spotkanie prowadził znakomity krytyk literacki, Krzysztof Masłoń. Fragmenty książki czytali znani aktorzy Krzysztof Wakuliński i Anna Romantowska.

JSG - Czy są już pierwsze odgłosy w prasie?

AZB - Wydanie tych dwóch tomów nazwano wydarzeniem literackim, w radiu i telewizji dużo mówi się o tej książce, ostatnio w programie TV „Z górnej półki” była nadana rozmowa ze mną. W popularnych dziennikach pojawiły się dość szybko recenzje. „Rzeczpospolita” kolejnego dnia po promocji dała duże omówienie, „Życie” zamieściło obszerny wywiad ze mną, w „Gazecie Wyborczej” Marek Radzinow nazwał Wańkowicza jednym z najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku. Wydawca napisał do mnie, że niebawem pojawią się recenzje w miesięcznikach literackich, takich jak „Nowe Książki” i inne. Patronatem medialnym objął książkę m.in krakowski „Tygodnik Powszechny”.

JSG – Od lat walczy Pani o dobre imię Melchiora Wańkowicza. Niedawno znów pojawiły się artykuły, wynikające z przekłamania i powtarzania niesprawdzonych informacji. I jak zwykle stanęła Pani w obronie pisarza.

AZB - Pojawiły się artykuły np. w szanowanym Biuletynie IPN - krzywdzące i niesprawiedliwe wobec pisarza upraszczające sprawy, wyciągające jakieś pochopne wnioski. Napisałam na ten temat artykuł w „Życiu”, czy list po opublikowaniu w „Polityce” artykułu, pełnego z kolei niedomówień na temat procesu pisarza 1964 roku.
Cieszę się np. że w Korespondencji z Giedroyciem, tenże pod moim wpływem zmienił swój wstęp – na sprawiedliwszy w stosunku do pisarza (mam pełną dokumentację naszej wymiany listów, i pierwszy wstęp).

JSG - Dzięki Pani Mielchior Wańkowicz nie umarł, jest w jakimś sensie nieśmiertelny. Co to dla Pani oznacza?

AZB - Wydanie archiwum Wańkowicza jest moim obowiązkiem, a także długiem wdzięczności wobec pisarza, który mnie, wtedy młodej bardzo osobie, zawierzył swoje archiwa. Po 30 latach od jego śmierci, które minęły w 2004 roku, opublikowanie tej korespondencji jest swoistym powrotem pisarza. Oby jak najszerszym. Dla mnie to ogromna radość i satysfakcja.



Aleksandra Ziółkowska-Boehm, doktor nauk humanistycznych, w latach 1972-1974 była asystentką i współpracowniczką Melchiora Wańkowicza oraz redaktorką jego dzieł. W latach 1977-81 pracowała w Redakcji Repertuaru Teatru TVP. Stypendystka m. in. Oxford Language Centre w Oksfordzie, Fundacji Kościuszkowskiej i amerykańskiego Sekretariatu Stanu. Jest autorką wielu książek, m.in.: „Na tropach Wańkowicza”, „Blisko Wańkowicza”, „Dreams and Reality”, „Z miejsca nam miejsce”, „Moje i zasłyszane”, „Kanada, Kanada”, „Nie tylko Ameryka”, „Amerykanie z wyboru”, „Ulica Żółwiego Strumienia”, „Nie minęło nic, prócz lat” (korespondencja z Szymonem Kobylińskim) i „The Roots Are Polish”, „Podróże z moją kotką”. Mieszka w Wilmington w stanie Delaware w USA.

[W:]
LIST OCEANICZNY, Dodatek kulturalny do GAZETY (Toronto), Nr 25, styczeń 2005